Η βαθμολογία στη Μέση Εκπαίδευση

ΟΙ ΒΑΘΜΟΙ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Μία συζήτηση που συνεχίζεται

Την Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2010, στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΕΠΑΛ Ναυπλίου, με πρωτοβουλία της Απέναντι Όχθης, ομάδας εκπαιδευτικών για τη συλλογική δράση, έλαβε χώρα ανοιχτή συζήτηση με αντικείμενο τη βαθμολογία στη Μέση Εκπαίδευση.

Στο σημείωμα που ακολουθεί, επιχειρείται ένας απολογισμός της συζήτησης με καταγραφή των απόψεων που ακούστηκαν καθώς και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν.

Στο σύντομη εισήγηση που άνοιξε τη συζήτηση τέθηκε βασικά το εξής ζήτημα:

Το σημερινό σχολείο από τη μια μεριά απαξιώνει τη γνώση και από την άλλη έχει ευτελίσει κάθε ηθική αξία. Στο πλαίσιο αυτό έχει επικρατήσει η λογική της ψηλής βαθμολογίας.

Ένα εθνικό σχέδιο για την Παιδεία

Σε κάθε εποχή, οι κρατούντες σχεδιάζουν και επιχειρούν να επιβάλουν τη δική τους εκπαιδευτική πολιτική, με βάση τις αξίες και τις αρχές τους, καθώς και με βάση την εξάρτησή τους από τις κοινωνικές ομάδες που εκπροσωπούν και που τους ανέδειξαν στην εξουσία. Με βάση τα παραπάνω, καθορίζουν επίσης το περιεχόμενο της παρεχόμενης γνώσης και την κατεύθυνση την οποία θέλουν να έχει η εκπαίδευση. Γιατί, το σχολείο δεν στοχεύει απλώς στην αναπαραγωγή της κοινωνίας, αλλά και στην προετοιμασία των νέων πολιτών, έτσι ώστε αυτοί να προσαρμοστούν, εντασσόμενοι ομαλά στις νέες κοινωνικές συνθήκες, όπως αυτές διαμορφώνονται από τους συσχετισμούς δύναμης μεταξύ των κοινωνικών τάξεων. Το ζήτημα είναι επομένως ποια ομάδα ή κοινωνική συμμαχία έχει κάθε φορά την ηγεμονία και ελέγχει τα κέντρα παιδείας. Το ίδιο ισχύει και για τα κινήματα. Κανένα αίτημα που αφορά την εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι ξεκομμένο από την κατεύθυνση την οποία θέλουμε να έχει το ελληνικό σχολείο και, κατ’ επέκταση, την κατεύθυνση που θέλουμε να έχει η χώρα. Με λίγα λόγια, για να έχουμε όραμα σχολείου, πρέπει να έχουμε όραμα κοινωνίας.
Αν επομένως συμφωνούμε πως θέλουμε μια κοινωνία δίκαιη και συνεκτική, ένα κράτος ανεξάρτητο, ασφαλές και όσο το δυνατόν περισσότερο αυτάρκες στο πλαίσιο ενός μοντέλου ήπιας και ισόρροπης ανάπτυξης, με οικονομία στηριγμένη στην παραγωγή αξιών χρήσης, προϊόντων ποιότητας και φιλικών προς το περιβάλλον, με σχέσεις ειρήνης, αλλά και αμοιβαίου σεβασμού με τους γειτονικούς λαούς, μια χώρα που προστατεύει τον φυσικό της πλούτο και αναδεικνύει την πλούσια παράδοσή της αλλά και ζητά να την προσαρμόσει στις σύγχρονες ανάγκες, με πολίτες που διαθέτουν δημοκρατικό αγωνιστικό ήθος και σέβονται τη διαφορετικότητα, κοινωνικά και οικολογικά ευαίσθητους, εγγράμματους και αισθητικά καλλιεργημένους, πατριώτες και διεθνιστές και όχι εθνικιστές και ρατσιστές, αλλά ούτε και συμπλεγματικούς μιμητές δυτικών προτύπων και άβουλους καταναλωτές, κυρίως όμως ανθρώπους ισορροπημένους, με αξίες και ήθος, και εργαζόμενους υπεύθυνους, δημιουργικούς και εργατικούς αλλά και με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα, τότε μπορούμε (και πρέπει) να διατυπώσουμε και το ανάλογο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
Προτείνουμε λοιπόν ένα εθνικό σχέδιο για την Παιδεία το οποίο:

Για το περιεχόμενο του σχολείου

Σε 80.000 περίπου υπολογιζόμαστε οι εκπαιδευτικοί δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Είμαστε ένας πραγματικός γίγαντας.
Ένας γίγαντας όμως που τελεί εν υπνώσει. Άλλοι τόσοι υπολογίζονται και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το περσινό τους κινηματικό ξύπνημα άφησε πράγματα, αλλά όχι τόσο για το περιεχόμενο του σχολείου σήμερα. Δεν πρέπει να αφήσουμε από τη σκέψη μας και εκείνο το κομμάτι των πανεπιστημιακών που «πετιέται» στο περιθώριο της έρευνας και της μονιμότητας, από τις αλλαγές που προωθούνται στην ανώτατη εκπαίδευση.
Αν αναλογιστεί κανείς ότι οι εκατοντάδες χιλιάδες εκπαιδευτικοί είμαστε «εγγράμματοι εργαζόμενοι», η συνεισφορά μας στην πολιτική κουλτούρα της χώρας, έξω από το στενό χώρο του σχολείου, είναι μηδαμινή. Το ερώτημα είναι πόσο είναι σημαντική και μέσα. Εδώ δεν αναφερόμαστε στον επίσημο ρόλο μας. Σ’ αυτόν ακόμα κρατιόμαστε στατιστικά στο επίπεδο του αναγκαίου. Όχι όμως πάντοτε στα μάτια των γονέων – άδικα ή δίκαια– αδιάφορο.
Τα αιτήματά μας, όπως εκφράζονται στο επίπεδο του ΔΣ της ΟΛΜΕ ή των συμπολιτευόμενων την Κυβέρνηση ή των αντιπολιτευόμενων σεχταριστικά το ΔΣ της ΟΛΜΕ, είναι παγιωμένα κι αυτά εδώ και είκοσι χρόνια. Περιορίζονται βασικά σε, δίκαιες μεν, μισθολογικές και ασφαλιστικές κυρίως διεκδικήσεις, που όμως δεν φαίνονται ικανές να συνεγείρουν τον κλάδο έτσι ώστε να παλέψει γι’ αυτές, αλλά και για την συνολική ανατροπή της εισοδηματικής πολιτικής. Φυσικά γίνονται επί μέρους προσπάθειες και για το περιεχόμενο του σχολείου με μικρή επιτυχία.
Όμως σήμερα οι εκπαιδευτικοί φέρουμε το βάρος μιας ευθύνης που ξεπερνά τα στενά κλαδικά όρια και αγκαλιάζει το σύνολο της κοινωνίας. Πρόκειται για την υπεράσπιση του μορφωτικού αγαθού, της παιδείας και του πολιτισμού γενικά. Η υπεράσπιση αυτή δεν εξαντλείται στα επίσης δίκαια, μα συχνά γενικόλογα αιτήματα για αύξηση των δαπανών για την παιδεία και ένα δωδεκάχρονο δημόσιο δωρεάν σχολείο. Αυξήσεις ναι, αλλά για ποιο σκοπό; Δώδεκα χρόνια στο σχολείο; Σύμφωνοι, αλλά με ποιο περιεχόμενο και ποιους στόχους; Οι εκπαιδευτικοί δεν έχουμε πλέον καμία δικαιολογία. Οφείλουμε να παρέμβουμε άμεσα και δυναμικά ορθώνοντας ένα τείχος απροσπέλαστο στην επίθεση της βαρβαρότητας του εμπορεύματος και της εμπορευματοποίησης της γνώσης και του πολιτισμού.
Γι’ αυτό είναι ανάγκη να ξανα-θυμηθούμε έμπρακτα το διπλό μας ρόλο. Διπλό ρόλο στο χώρο του σχολείου (υπαλληλικός και αποκαλυπτικός). Διπλό ρόλο στο χώρο της γνώσης (κέντρο το σχολείο, κέντρο και ο ιδιαίτερος ρόλος μας στις τοπικές και όχι μόνο κοινωνίες).

Το σχολείο του νέου καπιταλισμού

Το κίνημα που, εδώ και τριάντα χρόνια, μετασχημάτιζε το Σχολείο προς μια πανομοιότυπη πάντοτε κατεύθυνση, τώρα μπορεί να γίνει κατανοητό στη θλιβερή ιστορική του αλήθεια. Κάτω από τη διπλή επίκληση «εκδημοκρατισμού της εκπαίδευσης» (πρόκειται για απόλυτο ψεύδος) και την «αναγκαία προσαρμογή στον σύγχρονο κόσμο» (εδώ έχουμε μισή αλήθεια), αυτό που καθιερώνεται, μέσα από όλες αυτές τις εξίσου άθλιες μεταρρυθμίσεις, είναι το Σχολείο του Ολοκληρωτικού Καπιταλισμού, δηλαδή το Σχολείο ως μία από τις αποφασιστικές λογισμικές βάσεις, αφετηρία για τις πιο μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες –από τη στιγμή που ολοκληρώθηκε σε γενικές γραμμές η διαδικασία αναδιάρθρωσής τους– ώστε να διεξάγουν με όλη την επιθυμητή αποτελεσματικότητα τον παγκόσμιο οικονομικό πόλεμο του 21ού αιώνα. Τον Σεπτέμβριο του 1995, υπό την αιγίδα του ιδρύματος Γκορμπατσώφ, «πεντακόσιοι πολιτικοί, οικονομικοί ηγέτες και επιστήμονες πρώτης κλάσεως», που στα δικά τους τα μάτια φαντάζουν ως η ελίτ του κόσμου, συγκεντρώθηκαν στο ξενοδοχείο Fairmon του Σαν Φρανσίσκο για να εκθέσουν τις απόψεις τους για τα πεπρωμένα του νέου πολιτισμού. Δεδομένου του αντικειμένου του, στο φόρουμ αυτό πρυτάνευε η αρχή της πιο αυστηρής αποτελεσματικότητας: «Αυστηροί κανόνες υποχρεώνουν όλους τους συμμετέχοντες να ξεχάσουν τη ρητορική. Οι εισηγητές διαθέτουν μόλις πέντε λεπτά για να εισηγηθούν κάποιο θέμα. Εξάλλου στη διάρκεια των συζητήσεων καμία παρέμβαση δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο λεπτά».

Από τη στιγμή που καθορίστηκαν αυτές οι αρχές εργασίας, η σύσκεψη αναγνώρισε –σαν κάτι το απολύτως προφανές, που δεν άξιζε τον κόπο να συζητηθεί– ότι τον ερχόμενο αιώνα τα «δύο δέκατα του ενεργού πληθυσμού θα ήταν αρκετά για να διατηρηθεί η δραστηριότητα της παγκόσμιας οικονομίας». Με τόσο ξεκάθαρες βάσεις, το κύριο πολιτικό πρόβλημα, που το καπιταλιστικό σύστημα είναι υποχρεωμένο να αντιμετωπίσει τις επόμενες δεκαετίες, μπορεί να διατυπωθεί με κάθε αυστηρότητα: Πώς θα είναι δυνατόν, για την ελίτ του κόσμου, να διατηρηθεί η διακυβερνησιμότητα της κατά τα 80% υπεράριθμης ανθρωπότητας, της οποίας το ανώφελο έχει ήδη προγραμματίσει η φιλελεύθερη λογική;

Η λύση που επικράτησε στη σύσκεψη ως πιο λογική ήταν αυτή που πρότεινε ο Ζμπίγκνιεφ Μπρεζίνσκι και της έδωσε το όνομα tittytainment [άρτος και θέαμα]. Με αυτό τoν νεολογισμό-βαλίτσα επρόκειτο απλούστατα να ορισθεί ένα «κοκτέιλ αποβλακωτικής διασκέδασης και επαρκούς διατροφής που θα επέτρεπαν να διατηρηθεί σε καλή διάθεση ο αποστερημένος πληθυσμός του πλανήτη». Αυτή η κυνική και περιφρονητική ανάλυση έχει, καταφανώς, το πλεονέκτημα να ορίζει με όλη την επιθυμητή σαφήνεια τους όρους της εργολαβίας που οι παγκόσμιες ελίτ αναθέτουν στο Σχολείο του 21ου αιώνα. Γι’ αυτό είναι δυνατόν να συναγάγει κανείς εκ των προτέρων, με μικρά περιθώρια λάθους, τις μορφές της οποιασδήποτε μεταρρύθμισης που θα σκόπευε να αναπλάσει τον εκπαιδευτικό μηχανισμό με βάση αποκλειστικά και μόνο τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα τον κεφαλαίου.

*Απόσπασμα από το βιβλίο του Ζαν Κλωντ Μισέα, Η Εκπαίδευση της Αμάθειας, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, μτφ. – επιμέλεια: Α. Ελεφάντης

Το βατερλώ των σχολικών βιβλίων

Τώρα, μετά τα βιβλία της ΣΤ΄ Δημοτικού, στο προσκήνιο βγαίνουν και τα άλλα εγχειρίδια, το ίδιο ιδεολογικά φορτισμένα με την κυρίαρχη πολιτική ορθότητα, τα οποία δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να γενικεύουν την αμάθεια των λαϊκών στρωμάτων, άρα και την υποταγή τους. «Κομφούζιο στη γλώσσα και στη διδασκαλία της», διαβλέπει ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Χρίστος Τσολάκης, ο οποίος έκρουσε το… καμπανάκι, προειδοποιώντας ότι η Γραμματική του Τριανταφυλλίδη εξοβελίστηκε από τα σχολεία.

Τα νέα βιβλία της γλώσσας στο Γυμνάσιο παραπέμπουν τους καθηγητές, σύμφωνα με τον κ. Τσολάκη, σε Γραμματικές που δεν συμπεριλαμβάνονται στο επίσημο πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας, γεγονός που δεν αποκλείεται να οδηγήσει ακόμη και στη νόθευση της δημοτικής. Επικριτική στάση τήρησαν, όμως, απέναντι σε αρκετά καινούργια σχολικά εγχειρίδια του Δημοτικού και του Γυμνασίου οι εισηγητές του συνεδρίου για τα νέα βιβλία, που ολοκληρώθηκε τις προάλλες στη Θεσσαλονίκη, ζητώντας μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις την απόσυρσή τους, όπως είναι, για παράδειγμα, τα αρχαία ελληνικά και η ιστορία της Α΄ Γυμνασίου.

Το «πακέτο» των βιβλίων